dzwiek: ♫(Słychać strzały, wybuchy / muzyka, skrzypce)
W wyniku ustaleń Wielkiej Trójki, po drugiej wojnie światowej znacznie zmieniły się granice Polski.
Ustalenia konferencji teherańskiej a następnie jałtańskiej i zatwierdzenie ich w Poczdamie
w tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym roku, doprowadziło do zajęcia czterdziestu ośmiu procent
wschodniego terytorium Drugiej Rzeczypospolitej przez Związek Radziecki.
Jako rekompensatę przyznano Polsce tereny zabrane Niemcom, ziemie te określano odzyskanymi.
Konsekwencje tej decyzji były bardzo bolesne.
Z emigracji nie wróciło wielu wybitnych i znaczących Polaków.
W kraju trwały prześladowania dokonywane przez komunistów.
Tysiące rodzin musiało opuścić swoje siedziby, które od wieków należały do ich przodków.
Ci, którzy zostali na terenie radzieckiej Ukrainy czy Białorusi i tak nie mogli liczyć na utrzymanie własnego majątku.
Zabierano im ziemie, czyniąc z niej własność państwa, a niezadowolonych wysyłano na Syberie.
Dlatego, wielu Polaków podjęło samodzielną decyzję o wyjeździe do nowego kraju a innych do wyjazdu po prostu przymuszano.
dzwiek: ♫ (dźwięk wjeżdżającej lokomotywy, w tle dźwięk jadącego pociągu)
Urodziłam się na wschodzie, w miejscowości Łachła, województwo Brześć,
ulica Zaścianek. Ojca nie było, poszedł na wojnę. Napisał, że jak to wszystko się skończy,
na tym terenie Polski nie będzie. I mama ma zabrać to, co pozwolą wziąć i przyjechać tu na zachód.
Pozwolili zabrać jednego konia, jedną krowę i wóz na drewnianych kołach a na nim to, co udało się zmieścić.
Zapakowali nas do wagonów towarowych, w każdym takim wagonie były cztery rodziny.
W każdym kącie wagonu inna rodzina, a w następnym wagonie jechał inwentarz.
dzwiek: ♫ (stukot jadącego pociągu)
Długo ta podróż trwała. Jakiś miesiąc. Ujechaliśmy kawałek,
pociąg stanął gdzieś na bocznicy. Lokomotywa pojechała gdzieś w siną dal, a myśmy koczowali na tej bocznicy tydzień czasu.
W końcu powiedzieli, że tu jest końcowa stacja i że mamy opuścić wagony
i wyładować ten swój cały dobytek. Każdy miał sobie iść i szukać jakiegoś lokum.
Ja siedziałam na tobołkach, a mama dziadek i babcia poszli szukać domu.
dzwiek: ♫ (dźwięk wjeżdżającej na peron lokomotywy)
W lipcu tysiąc dziewięćset czterdziestego piątego roku razem z rodziną, przyjechaliśmy na te tereny z poznańskiego.
Urodziłem się w styczniu, jak Rosjanie bombardowali cytadele poznańską.
Przybyliśmy na te tereny z powodu biedy.
Tutaj była możliwość pozyskania mieszkania i pracy.
dzwiek: ♫ (Dźwięk zestrojonego radia, szukającego fali. Słychać urywki wspomnień.)
Ojciec uciekał od Ukraińców i Niemców tylko po to,
by przymierzywszy setki kilometrów, zamieszkać wspólnie z nimi w jednym małym miasteczku.
Widać takie było jego przeznaczenie. A było to tak:
Po ślubie rodzice zamieszkali w Zamościu, ojciec pracował w szkole, uczył muzyki.
Przez pół roku mieszkali z teściami w jednej izbie, w ścisku.
Nie dało się tak żyć. Mama i dziadkowie ruszyli na niemieckie ziemie odzyskane,
jechali pociągiem, Mieli wysiąść w Głogowie, kiedy jednak zbierali się do wyjścia
zorientowali się, że na przedmieściach zostało tylko kilka domów a całe miasteczko zrównane jest z ziemią.
Dziadkowie wysiedli w Jeleniej Górze, a kiedy dojechał mój ojciec, mama ruszyła z nimi dalej.
Zamieszkaliśmy w Górkach Noteckich, ojciec objął posadę nauczyciela.
Zatrzymał się w domu, w którym mieszkali też Niemcy,
bo nie wszyscy mieszkańcy Górek wyjechali Przez dwa lata rozmawiał z nimi, żartował, bawił się.
Świetnie nauczył się niemieckiego, dlatego później,
kiedy do Górek przyjechali sowieci i spisywali dzieci, zrodzone z sowietów przez Niemki,
to wzięli ojca na tłumacza. Straszne to były sceny, bo sowiet to sowiet,
ma być obywatelem ZSRR i nie będzie mieszkał w Polsce.
Zabierali, więc te dzieci Niemkom, żeby wywieźć do siebie.
A jak matki nie chciały ich oddać, to siłą wyrywali i wrzucali do ciężarówki.
Dochodziło do rozdzierających scen, matki krzyczały, szarpały, czepiały się ciężarówek.
Zdarzyły się jednak i takie, którym to było obojętne, bo dzieci te przecież pochodziły z gwałtów.
Ojciec siedział w świetlicy, w której obradowała komisja spisująca te Niemki i tłumaczył.
Zdaje się, że nie robiło to na nim specjalnego wrażenia.
Czasy były takie, że zbrodnia spowszedniała.
dzwiek: ♫ (dźwięk zatrzymywanego pociągu, odgłosy inwentarza i kroków ludzi na peronie)
Rzeczpospolita Polska Ministerstwo ziem odzyskanych,
powiatowa komisja osadnictwa rolnego w Strzelcach Krajeńskich, województwo Poznań.
Na podstawie artykułów: dwadzieścia pięć, trzydzieści trzy
i trzydzieści sześć, o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze ziem odzyskanych,
nadaje obywatelowi, urodzonemu dnia dwudziestego sierpnia
tysiąc osiemset dziewięćdziesiątego dziewiątego w Nadrożniow, powiat Brzezany,
województwo tarnopolskie, stanowiące własność Skarbu Państwa,
gospodarstwo Brzezinka, gmina Zwierzyn, powiat Strzelce Krajeńskie.
Obejmujące: grunty osiem i dwadzieścia pięć setnych hektara.
W tym ziemia orna i pod zabudowania.
Budynki: dom mieszkalny, stodoła, stajnia i przybudówka.
Inwentarz martwy: sieczkarnia, wóz, pług, trzy brony, parnik, waga.
Osoba, która otrzymała akt nadania, obowiązana jest
prowadzić swoje gospodarstwo osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nią razem
we wspólnocie gospodarczej, Niezastosowanie się do tego obowiązku,
uzasadnia cofnięcie aktu nadania. Osoba, która otrzymała akt nadania,
winna stosownie do swoich możliwości, dokładać wszelkich starań, by należycie prowadzić gospodarstwo.
Rozmyślne obniżenie wartości i zdolności produkcyjnej,
nadanego gospodarstwa pociąga za sobą karę więzienia do lat dwóch.
Wyrok zaś skazujący, stawia podstawę do cofnięcia aktu nadania.
Osoba, która otrzymała akt nadania, może zrzec się nadanego jej gospodarstwa,
z obowiązkiem przekazania jej właściwej władzy administracji ogólnej, jako władzy ziemskiej.
Uchybienie temu obowiązkowi, pociąga za sobą karę aresztu do lat dwóch i grzywny,
albo jedną i drugą z tych kar.
dzwiek: ♫ (muzyka- skrzypce w tle)
(wykrzyczane akty nadania) Akt nadania, tysiąc trzysta osiemnaście,
dzwiek: Akt nadania, tysiąc pięćset czterdzieści jeden, Akt nadania, dziewięćset osiemdziesiąt trzy, Akt nadania, tysiąc sześćset czternaście […]
dzwiek: ♫ (Dźwięk trzaśnięcia drzwiami)
Niemców nie było. Wszystko było zadbane, wszystko, czekało jakby na nas.
Z drugiej strony strach. Nie było wesoło, grasowali szabrownicy,
było dużo broni. Osiedlali się ludzie odważni i ryzykanci.
Ja zamieszkałem w domu po niejakim Korthalcu, był krawcem
i w tym domu miał warsztat krawiecki. Szył mundury dla Wehrmachtu, pełno było guzików z hake grojce.
Tam zostało wszystko, została ziemia.
W ramach tego to dostaliśmy dom, Tylko, że tam było dużo więcej a tutaj mniejszy areał był.
Niemców już nie było, tylko zostali parobcy niemieccy. Mieszkali w czworakach.
Oni tu wszystko opanowali. A dużo było też szabrowników.
Obskakiwali wszystkie mieszkania, ładowali na wagony i wywozili.
Z bratem przyjechaliśmy ze Słonimia.
Potem dojechała, nasza mama z siostrą.
Mama przywiozła naszą kozę i dwa małe prosiaczki.
Nasza radość z przyjazdu matki była ogromna.
Matka nasza, jako nowy „repatriant”, otrzymała dorodną krowę,
meble: stół, szafę, łóżko, kredens i krzesła.
Z bratem mieliśmy mnóstwo roboty.
Upatrzyliśmy dom, którego nikt nie chciał, bo to nie było gospodarstwo rolne.
Był to dom mający na dole sklep, a u góry trzy pokoje z kuchnią.
Obok stał budynek gospodarczy składający się z trzech pomieszczeń i garaż.
Przy domu był hektar ziemi. Dla nas to było „coś”.
dzwiek: ♫ (dźwięk melodii na skrzypcach)
Ludzie byli zewsząd, to był zlepek ludności z całej Polski
i jeszcze trochę dalej: lubelacy, rzeszowiaki, poznaniaki, łowiczaki.
Żyliśmy we wspólnocie.
dzwiek: ♫ (muzyka ludowa, walczyk)
We wsi było pięć knajp, miały takie nazwy:
Niespodzianka – pana Malewicza,
Dworcowa, Pod Gałązką, U Olejnika i Barańska.
W każdej z nich był ruch. Z pobliskich wiosek przyjeżdżano bryczkami,
każdy chciał coś przekąsić i wypić. Było dość wesoło.
Pan Malewicz zrobił podłogę z desek i co sobotę była potańcówka,
na której pan Malewicz (a miał jedną nogę drewnianą) z torebką cukierków – „krówek”,
wołał: a teraz, „walczyk czekoladowy”.
Mama da mi bulkę, Bułkę dam pieskowi, Piesek da mi skórkę,
Skórkę dam szewcowi, Szewc mi zrobi buty, Buty dam księdzowi,
Ksiądz mi zrobi ślub, A ty mamo ciastka chrup!
(śmiech dzieci)
dzwiek: ♫ (dźwięk walczyka na akordeonie)
dzwiek: ♫ (Tykanie zegara, ktoś pisze list piórem po papierze)
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus, kochana rodzino, wujku i woino.
Piszę do Was parę słów, że jesteśmy Bogu dzięki zdrowi. Jakiego zdrowia
i Wam z całego serca życzymy. Wujku Józefie,
czego Wy się zagniewali i nigdy nie piszecie.
Kiedyś tak zawsze pisaliście, a teraz nie. Ja się nie poczuwam do winy, jeszcze mamy tylko jednego wujka.
Już nasza rodzina całkiem się zabiera. W maju umarł wujko Stefan
a dwudziestego trzeciego marca umarła Hanna z pustyni.
Pogrzeb był dwudziestego piątego. U nas w tym roku,
dużo ludzi poumierało przez zimę, tak jak nigdy.
Co do pogody, to już śnieg zginął, ale zimno i mokro.
Niby wiosna, ale zimno. Nic nie można robić.
Zima nic nie dokuczała, nawet nie wiem, gdzie się podziała.
Michalina, Hania z mężem jeździła do Władzia i on mówił,
ażeby my jemu wyszyli na ołtarz obrus (z zachwytem) i my obie wyszywałyśmy.
To ja chodziłam, co dnia tam i obie wyszywałyśmy. I już Hania wysłała.
bo tam nie ma nic takiego. I tak z tą robotą zima ubiegła.
To zgotuję, pokarmie krowę i taka to robota w domu dla jednej osoby.
Więcej nie ma nic ciekawego. Teraz ja bym prosiła, ażeby Wy mnie napisali jak Wy żyjecie?
Czy jesteście zdrowi? Chciałabym, zobaczyć zdjęcia ślubne Wojtka.
Ciekawam, jaką macie synową line:70% i jak wszystkie Wasze dzieci żyją.
Na tym kończą tych parę słów. Pozdrawiam Was wszystkich,
całą rodzinę i życzę Wam wszystkim wesołych świąt wielkanocnych
i smacznego święconego jajka i trzymajcie się jeszcze dobrze.
Zostańcie z Bogiem. Proszę o odpis Andzia
Opowiem wam o nabożeństwach majowych.
Majówki u nas w Zwierzynie, to się odprawiały w ten sposób, że przychodziła pani Pszonakowa.
dzwiek: ♫ (w tle śpiew z procesji kościelnej […] Ave Maryja […])
Przychodziło dużo młodzieży, dzieciarni i śpiewaliśmy.
Odmówiło się litanię maryjną i się śpiewało pieśni majowe.
Nie było radia, nie było telewizji, ale było wtedy dużo dzieci i młodzieży.
Naśpiewaliśmy się i wtedy rozchodziliśmy do domów.
A był w tym czasie taki wysyp chrabąszczy. (z zachwytem i uśmiechem)
dzwiek: ♫ (muzyka ludowa, polka)
Oj pamiętam, ile to było wtedy tych chrabąszczy.
Jak żeśmy wyszli z tego majowego to taka uciecha była,
bo każdy miał, po całej torbie chrabąszczy.
Bawiliśmy się. Wrzucaliśmy jeden drugiemu za koszulę. Oj wesoło było.
Takie to były czasy. Było boso, głodno, ale wesoło.
Ludzie do siebie przychodzili, odwiedzali się, rozmawiali.
dzwiek: ♫ (w tle śpiew z procesji kościelnej […] Ave Maryja […])
Na Brzezince, ludzie zbierali się pod krzyżem, przy wale.
Kobiety, mężczyźni, starsi, młodsi. Odmawiali litanię, a potem siadali na wale i śpiewali,
dzwiek: ♫ (muzyka ludowa, polka)
tak po prostu, albo robili potańcówki. Raz w jednym końcu wsi,
innym razem w drugim. Ktoś grał na cymbałkach,
ktoś inny na skrzypcach. I taka była zabawa.
(cisza)
Latem wydarzyło się coś znamiennego. Otóż mieszkańcy wsi, postanowili odbudować
i wyremontować pobliski kościółek ewangelicki czy może protestancki.
Nie było w nim ołtarza, a w koło balkony i ambona.
Wspólnie, doprowadzono kościół do porządku. Ustalono datę wyświęcenia.
Znalazł się duży obraz Jana Chrzciciela, który przedstawiał chrzest Chrystusa.
Zawieszono go nad ołtarzem. Kościół do dziś, jest pod wezwaniem Jana Chrzciciela.
dzwiek: ♫ (muzyka skrzypce, fortepian)
(ze wzruszeniem w głosie) Nie byłem katolikiem, nigdy. Bo nie jestem ochrzczony.
Kiedy się urodziłem, to po prostu nie było szans. Ochrzcili mnie ruscy bandyci.
Z tej radości, że mojemu ojcu urodził się pierwszy syn,
zapomniał wywiesić biało-czerwonej flagi Sowieci uznali nas za Niemców. Matkę chcieli zabić,
(po rosyjsku) „my cjebia ubijom, bo ty germanka’’ a matka była Polką.
A mój dziadek Waseniak a w zasadzie Waseniakow, był Rosjaninem.
U Rosjan jest taka moda, że wnuk dziedziczy imię po dziadku
(po rosyjsku) „kak ty Kazimier, to ty tak budjesz, kak on” No i oni mnie ochrzcili.
Komunia była w czterdziestym siódmym roku.
Byli i mali i duzi, bo to wszyscy szli. Dużo dzieci.
(śmieje się) A jak byliśmy poubierani? I śmieszno, i straszno.
Ja na przykład miałam zrobione, czy ja wiem czy to sandały, bo pantofle to, to nie były.
Z opony? Dętki? (zastanawia się) Z opony od koła,
z opony miałam spód, a robił mi to taki pan, który w ogóle nie był szewcem.
Wziął skórzany pasek, poucinał na paseczki,
do opony przytwierdził i takie miałam buty do pierwszej komunii.
A mama mi uszyła sukieneczkę. To miałam prawie taką średnią.
Bo to szły dziewczynki, które miały z białego płótna uszyte sukienki,
ale były i damy, które miały i z Ameryki stroje.
To były jak papugi, kolorowe. Jeden pięknie, drugi …(westchnięcie) […]
No i komunia. Była normalna msza.
Wprowadzili nas do kościoła, ustawili naokoło ołtarza. Przyjęliśmy komunie świętą.
Śpiewaliśmy. Cały kościół śpiewał, my też. A mama… (zastanawia się)
nawet nie była w kościele wtedy, bo krowę pasła.
Ustawiono nas w pary i zaprowadzili nas do szkoły.
Tutaj mieliśmy postawione stoły w tej sali od cmentarza.
Były długie stoły i było tak: chleb ze smalcem z UNRY, (z radością w głosie, zachwytem)
i drożdżowy placek posypany kruszonką w takie kwadraty pokrojony i do tego po kubku kakao.
Zjedliśmy, wypiliśmy i do domu. I taka komunia. Nawet lizaka nie dostałam.
Nawet nie mam zdjęcia. Bo nie było fotografa. Nic nie było.
Wiem, że bardzo deszcz lał w tym czasie, w tym dniu […]
dzwiek: ♫ (dźwięk padającego deszczu)
dzwiek: ♫ (uderzenie błyskawicy)
Ostatnie wysiedlenie Niemców. (zastanawia się) Ich tu w całym powiecie, było może dwustu.
Żadnego mężczyzny tylko stare babcie i dziadki.
Kobiety owszem były i dzieci były, nawet chłopaka takiego
ja wiem, szesnastoletniego nie było, bo poszli na front.
Myśmy się zebrali z chłopakami, bo byliśmy ciekawi tych Niemców.
A niektóre Niemki, dobrze mówiły po polsku. I jedna taka podeszła do nas i mówi:
Panowie, ja was tak bardzo proszę mam siedemnastoletnią córkę,
ruski gwałcą ja się wam odwdzięczę, pomóżcie jakoś. (westchnięcie)
Wsiadłem na rower i pojechałem do domu. Wziąłem jakieś stare portki,
marynarkę i dałem jej, co by założyła. To była blondynka, piękna dziewczyna.
Twarz jej z chłopakami ubrudziliśmy, co, by chłopaka przypominała Całą noc z nami chodziła,
nie siadała, całą noc z nami chodziła i nie bała się. Zaufała nam Polakom.
Następnego ranka przyjechał pan wójt i komendant policji.
Na placu stała dziesiętna waga i na jednego Niemca można było wziąć, dwadzieścia kilogramów - paszy.
Ile oni mieli ze sobą tych wózków ręcznych, nigdy tyle na raz nie widziałem, a na tych wózkach dobytek, całe manele.
Resztę musieli zostawić, taka była selekcja i nic nie mogli gadać.
Stał pociąg towarowy, były wagony,
dzwiek: ♫ (dźwięk jadącego pociągu)
oni wszyscy wsiedli i pojechali, […] pojechali.
Nie było nienawiści, ani samosądów.
dzwiek: ♫ (lokomotywa daje sygnał odjazdu)
dzwiek: ♫ (muzyka – fortepian, skrzypce)
Księże proboszczu, drodzy parafianie, kochana rodzino.
Jestem bardzo szczęśliwa, bo dobry Bóg pozwolił mi,
w miarę o własnych siłach, dożyć godnych lat.
Pragnę dzisiaj, tą wspólną modlitwą z wami, za to serdecznie podziękować.
Moje życie zaczęło się na wschodzie, w Nadrożniowie, powiat Brzezany
Po przyjeździe, na ziemie zachodnie nie było lekko.
Ale tu jest mój dom, tu wyszłam za mąż.
Tu urodziłam trzech synów, tu przyszło na świat moje wnuki. Tu mieszka moje rodzeństwo,
tu pochowałam mamę, tu przyszło mi żyć.
Przez całe życie, czasami ciężkie i bolesne, był przy mnie Bóg
i modlitwa różańcowa, która pomogła nie raz przetrwać tragiczny czas.
Dziękuje ci Boże, za wszystkie radości, za wszystkie łzy, dziękuje za kochaną rodzinę,
która mnie wspiera i opiekuje się mną. Dziękuje za życzliwych sąsiadów, za wszystkich dobrych ludzi,
napotkanych na życiowych ścieżkach. Księdzu proboszczu i członkiniom żywego różańca,
za modlitwę i pamięć. Wszystkim Wam moi kochani, Szczęść Boże
dzwiek: ♫ (muzyka, skrzypce – koniec)